Park Narodowy Pirin

Na południowym zachodzie Bułgarii, w górzystym rejonie, znajduje się zaciszny zakątek Pirin. Przy tworzeniu parku narodowego postawiono cel zachowania tego wyjątkowego pod względem piękna i różnorodności regionu. Od momentu powstania w 1962 roku strefa ochrony przyrody powiększyła się siedmiokrotnie i dziś zabroniono tu polować, łowić ryby, wycinać las oraz prowadzić inną działalność gospodarczą. Geograficznie park położony jest między rzekami Struma i Mesta, a jego główna część leży powyżej tysiąca metrów nad poziomem morza.

Pirin to jeden z najstarszych systemów górskich w Europie, którego ostateczny wygląd ukształtował się po ostatnim okresie zlodowacenia. W granicach parku znajduje się ponad 50 marmurowych i granitowych szczytów o wysokości ponad 2500 m. Główny szczyt — góra Wichren o wysokości 2914 metrów — zajmuje trzecie miejsce na liście najwyższych gór Półwyspu Bałkańskiego.

Przez teren parku poprowadzono wiele szlaków pieszych, które są szczególnie popularne wśród turystów od wiosny do jesieni. W sezonie zimowym czynny jest ośrodek narciarski z nowoczesną infrastrukturą. Region jest bogaty w formacje krasowe, dlatego miłośnicy wędrówek po jaskiniach znajdą tu niezwykłe miejsca.

Pochodzenie nazwy

Współczesna nazwa tego górskiego regionu przyszła do nas z czasów, gdy Słowianie byli poganami. Głównym bóstwem był Perun, którego siedziba znajdowała się na najwyższej górze Wichren. Sam szczyt często skryty jest w chmurach — trudno wyobrazić sobie lepsze miejsce zamieszkania dla „bóstwa“.

Najstarsza nazwa to Judenica, ale etymologia tego słowa nie została dotąd zbadana. Bardziej zrozumiale nazywały te góry plemiona trackie — „Orbelus“, co na współczesny język tłumaczy się jako „śnieżne góry“. W czasach panowania osmańskiego utrwaliła się nazwa Beride, która po turecku oddaje myśl o czymś solidnym, trwającym od dawna.

Turystyczne szlaki piesze

Specjalnie dla turystów w mieście Bansko, pod zarządem administracji parku „Pirin“, otwarto centrum informacyjne. Celem tego projektu w ramach programu ochrony środowiska jest informowanie odwiedzających o bezpiecznych szlakach i osobliwościach obszaru chronionego.

W kompleksie przewidziano salę dla odwiedzających, salę projekcyjną oraz stałą ekspozycję z 20 modułami informacyjnymi odtwarzającymi wyjątkowy system ekologiczny regionu. Centrum zbudowano u podnóża góry, co pozwala każdemu, nawet turyście dysponującemu niewielką ilością czasu, poznać ciekawe i ważne rzeczy o niepowtarzalnej dzikiej przyrodzie zachowanej na terenie parku narodowego „Pirin“.

Świat zwierzęcy

W parku narodowym pod ochroną znajduje się ponad dwa tysiące dzikich zwierząt żyjących w swoim naturalnym środowisku. Często można tu spotkać rzadkich i wpisanych do Czerwonej księgi mieszkańców, na przykład zachowaną populację kozic. Według niektórych danych jest ich obecnie 250 osobników.

Najwięksi przedstawiciele to niedźwiedź brunatny, jeleń, kozioł górski, sarna i wilk. Jest wiele zajęcy, lisów i innych mniejszych mieszkańców, w tym liczne gryzonie. Zoolodzy wyróżniają 45 gatunków ssaków, z których w jaskiniach żyje dwanaście odmian nietoperzy. W górskich potokach, rzekach i jeziorach występuje sześć gatunków ryb.

Ponad 160 gatunków ptaków znalazło siedlisko na zboczach gór w gęstych lasach. W całym rezerwacie rozpowszechnionych jest kilka gatunków sów, sokołów i orlików, a także skowronki bałkańskie, sokoły wędrowne, kowaliki skalne i sikory czubatki. Wśród drapieżników szczególnie wyróżnia się orzeł przedni. Dziś góry Pirin to jedno z niewielu miejsc, gdzie zachował on swój areał.

Świat roślinny

Park narodowy jest bogaty w świat roślinny, który stopniowo, w miarę wznoszenia się, zmienia się według stref klimatycznych. W dolinie rzeki Struma rosną drzewa oliwne i ciepłolubna pigwa, a wokół rozlewisk można spotkać lilie i orchidee. Niektóre gatunki są endemitami i rosną tylko w tej okolicy, należą do nich pierwiosnki oraz wpisane do Czerwonej księgi mak piriński i szarotka.

U podnóża gór rosną głównie drzewa liściaste, wśród których przeważają buk, dąb i grab. W wyższych partiach las stopniowo przechodzi w gatunki iglaste, przeważnie sosnowe, a jeszcze wyżej — jałowce przechodzące w łąki alpejskie.

Atrakcją, którą turyści starają się odwiedzić, jest „Bajkuszewa mura“ — sosna licząca 1300 lat. Odkrył ją na wysokości 1930 metrów nad poziomem morza w XIX wieku leśniczy Konstantin Bajkuszew. Drzewo imponuje rozmiarami: wysokość 26 metrów, korona o średnicy 7,8 metra i pień o obwodzie 2,2 metra. Trasę można poprowadzić z Bansko do schroniska „Banderica“, dalej ścieżką 300 metrów w górę. Ten gatunek sosny bośniackiej (Pinus heldreichii) pod względem wieku ustępuje w Bułgarii tylko dębowi we wsi Granit, który ma 1650 lat.

Jeziora w Pirinie

Sama struktura gór pozwala potokom spływającym do przełęczy tworzyć jeziora „polodowcowe“ (naliczono ich do 170). Duże i całkiem malutkie, wypełnione krystalicznie czystą wodą, tworzą wyjątkowy ekosystem właściwy tylko tej okolicy. Wśród turystów szeroko znane są jeziora Banderickie, Walawickie, Wasilakskie oraz ulubiona przez wypoczywających Dolina Popowa o długości 6 km i szerokości 3 km, w której centrum leży duży zbiornik wodny.

Rzeka Banderica bierze swój początek z grupy jezior pochodzenia polodowcowego; woda jest idealnie przejrzysta, źródło i górny bieg przebiegają wśród granitowych skał. Na zboczu góry Todorka na wysokości 2322 metrów położone jest pierwsze w grupie Żabie jezioro. Teoretycznie mogą w nim żyć tylko płazy, gdyż głębokość nie przekracza dwóch metrów. Kolejny stopień znajduje się dwanaście metrów niżej — leży tam Długie jezioro, nazywane czasem Górnym. Na następnym tarasie, dwadzieścia metrów niżej, znajduje się miejsce dla miłośników wędkarstwa — „Duże“ lub Rybne jezioro. Nazwa utrwaliła się z powodu obfitości ryb zamieszkujących zbiornik.

Nieopodal rzeki Banderica położone jest malownicze jezioro Muratowo, czyli Iglaste. Wpada do niego wąski potok, który spływa rynną między szczytami Muratow i Grojac, tworząc malowniczą zatokę oraz dwa wydłużone półwyspy. Do zbiornika można dotrzeć w nie mniej niż półtorej godziny pieszo od hotelu Wichren, idąc w kierunku południowym.

Różne rozmiary, skaliste brzegi, wymyślne kształty i piękne krajobrazy — można ułożyć sobie indywidualną trasę pieszą dookoła jezior.

Kurort balneologiczny

Nad brzegiem rzeki Bistrica, na zachodnich zboczach gór Pirin, nieopodal granicy greckiej, położony jest kurort balneologiczny Sandanski. Dwadzieścia źródeł hipertermalnych o podwyższonej mineralizacji i różnej temperaturze od 42 do 81 stopni wykorzystywanych jest do leczenia i regeneracji zdrowia.

Wcześniej miejscowość nazywała się Święty Lekarz, ale od 1949 roku miasto nosi imię na cześć bułgarskiego rewolucjonisty Jane Sandanskiego, pochowanego w pobliżu miasta Melnik w monastyrze Rożen. Kurort leży na wysokości 225 metrów nad poziomem morza i jest wyjątkowy dzięki swojemu klimatowi: zima jest tu łagodna, a jesień ciepła i długa. Sama miejscowość znajduje się pod osłoną okolicznych gór, dlatego nie ma silnego wiatru. Nawet zimą, w pogodny dzień, można często spotkać amatorów opalania.

Kurort nadaje się także do aktywnego wypoczynku, który można łączyć z zabiegami w sanatorium. Organizowane są piesze wędrówki w góry i wycieczki rowerowe, w parku można popływać na katamaranach. Warto odwiedzić pomniki Spartakusa, Todorowa i Jaworowa, a także świątynię biskupią, grobowiec-mauzoleum rzymskiego dostojnika, wczesnochrześcijański kompleks oraz wodospad nad rzeką Bistricą.

Ośrodek narciarski

Bansko to nowoczesne centrum zimowej rozrywki położone na zboczach gór Pirin na wysokości 936 metrów nad poziomem morza. Dla miłośników sportu przygotowano trasy zjazdowe dla początkujących i profesjonalistów. Wzdłuż tras narciarskich działają wyciągi. W 2020 roku odbył się tu Puchar Świata kobiet w zjeździe i supergigancie.

W mieście dobrze rozwinięta jest infrastruktura turystyczna — duża liczba hoteli, aparthoteli, karczm, restauracji i punktów szybkiej obsługi. Do kurortu łatwo dotrzeć samochodem i koleją.

Działa dom-muzeum Nikoły Wapcarowa, a także muzeum historyczne, w którym można dowiedzieć się o ojczyźnie ludowego oświeciciela Paisjusza Chilendarskiego i aktorki Magdy Kołczakowej. Latem zapraszani są goście na festiwal jazzowy, a późną jesienią odbywa się biennale poświęcone kinu górskiemu.

Podsumowanie

Piriński park narodowy przyciąga turystów widokami dzikiej przyrody, ciekawymi szlakami pieszymi oraz nietkniętą roślinnością i światem zwierzęcym. Aktywny wypoczynek można łączyć z leczeniem sanatoryjnym lub zjazdami na nartach. Poza pieszymi wędrówkami dostępne są jazda na rowerach górskich i wycieczki konne, wędkowanie i schodzenie do jaskiń. Znajduje się tu wiele pomników, muzeów i miejsc historycznych zachowanych od czasów antycznych.